Memory of the World
Соёлын Өвийн Сүлжээ, Харилцаа Холбооны Зөвлөл

Данжуурын гэрэлт хөшөө

  • (2017 он) ЮНЕСКО-ийн “Дэлхийн дурсамж” хөтөлбөрийн Олон улсын баримтат өвд Монгол шунхан Данжуурын нэмэлт болж (inclusion) бүртгэгдсэн.
Бүтээгч: Н.Дэндэв
Холбогдох он цаг: 1928-1955
Материал: Боржин чулуу
Бичиг: Уйгуржин монгол
Хэмжээ: Хөшөөний өндөр 248 см, суурийн урт 71 см, суурийн өргөн 38 см, суурийн өндөр 60 см.

Монголчууд эрт үеэс хад чулуу, хөшөө дурсгал дээр түүхэн үйл явдлыг тэмдэглэн бичиж үлдээсээр ирсэн баримт олон бий. Үүний нэгэн төлөөлөл бол 1928 оноос эхлэн урласан Данжуурын боржин чулуун гэрэлт хөшөө юм.

Тус хөшөөг Монгол шунхан Данжуурын 226 ботийг 1924 онд нийслэлд залж авч ирсний дурсгалд зориулан бүтээсэн юм. Сайн ноён хан аймгийн Засаг Чин ван Наянтын Цахарын сүрэг хошууны Шашныг бадруулагч сүмд хадгалагдаж байсан Монгол шунхан Данжуурын 226 ботийг Монгол улсын судар бичгийн хүрээлэнг төлөөлж анхны дарга Онходын Жамъян гүн, жонон ван Ширнэндамдин нар Бээжинд очиж Наянт вантай гэрээ байгуулж, гарын үсэг зурж Монгол шунхан Данжуурыг Судар бичгийн хүрээлэнд олж авсан түүхтэй бөгөөд тэрхүү хүлээн авч байгуулсан гэрээг хуулбарлан бичсэн хөшөөг боржин чулуугаар босгож, үеийн үед мөнхжүүлэхээр хэлэлцэн тохиролцсон түүхтэй.

Тус гэрэлт хөшөөг улсын музейн эрхлэгч Н.Дэндэв (1891-1960) 1928 оноос эхлэн урласан бөгөөд ямар нэг хэв загварт баригдаагүй, бүтээгчийн уран чадварыг илэрхийлсэн уламжлалт чулуун суурьтай бүтээл бөгөөд хүн төрөлхтөнд номыг дээдлэн шүтэх, хүндэтгэн үзэх, хадгалан хамгаалах үзлийг уламжлуулснаараа онцлогтой.

Хоёр луу бие биеэ ороосон байдлаар титэм хэсгийг дүрслэсэн бол суурь хэсэгт чандмань хээ бүхийг цэцэг дүрсэлсэн байна. Мөн хөшөөний гол хэсгийн өвөр талд 13 мөр, ар талд 6 мөр бичгийг сийлжээ. Энэ нь 9 зүйл бүхий гэрээ бөгөөд 1924 оны 10 дугаар сарын 28-нд байгуулж, монгол, хятад хэлээр дөрвөн хувь үйлдсэн бөгөөд тус гэрээг хөшөөний гол хэсэгт сийлэн, зүүн дээд хэсэгт Сэцэн чин ван Наянтын тамга, баруун дээд хэсэгт Монгол улсын Ардыг гэгээрүүлэх яамны тамга болон гэрээ хийсэн 3 хүн болон бүтээгч гээд нийт 4 хүний гарын үсгийг агуулсан чулуун өв юм.

Н.Дэндэв 1928 оноос эхлэн тус гэрэлт хөшөөг урласан бөгөөд эрүүл мэндийн шалтгааны улмаас дуусгаж чадалгүй орхисон бөгөөд хожим 1955 онд үлдсэн цөөн хэдэн үсгээ сийлэн дуусгажээ. Ийнхүү 37 насандаа хөшөөг хийж эхэлсэн бөгөөд 1955 онд 64 насандаа дутуу орхисон 64 үсгийг гүйцээн сийлсэн байна. Энэ нь тухайн хувь хүнээс хир их тэвчээр зүтгэл гарсныг илэрхийлж байгаа юм.

Уг гэрэлт хөшөө нь номыг хадгалан хамгаалах тухай үүрдийн гэрээг сийлэн баримтжуулсан хаана ч давтагдашгүй цор ганц, жинхэнэ эх төрхөөрөө байгаа өв юм. Данжуурын гэрэлт хөшөө нь дэлхийн өвийн тухай баримт мэдээллийг агуулсан, номд зориулан бүтээгдсэн, номын эзэмшигчийг МУҮНС болгон хөшөөнд мөнхөлсөн чухал ач холбогдолтой баримтат өв юм. Энэ нь мөн давхар баримтат өвийн хадгалалт хамгаалалт, эзэмшигчийг нотлон баталгаажуулан үүрдийн гэрээ болгосон нь ном соёлыг дээдлэгч Монгол түмний түүхийн гэрч билээ.

Тус хөшөө нь 1955 оноос эхлэн Дархан вангийн хашаа буюу Хүрээлэнгийн хашаанд /одоогийн Үндэсний номын сан/ байж байгаад 2005 оноос Үндэсний номын сангийн захирал асан Г.Аким-ын санаачлагаар Данжуурын гэрэлт хөшөөг шилэн хоргонд хийж залсан билээ.